De illusie van acceptatie: over holle slogans, selectief respect en de mythe van het eiland

Wie over sociale media scrolt, ontkomt er niet aan: kleurrijke plaatjes met ronkende slogans over zelfliefde, soevereiniteit en grenzeloze onafhankelijkheid. "I am ME. Not a diagnosis. No approval needed. No explanation owed. No external acceptance required." Afgemaakt met een zonnebril-emoji of een feesthoedje, bedoeld als een triomfantelijke vuist in de lucht.

Het oogt stoer. Het leest als pure empowerment. Het genereert duizenden likes en instemmende knikjes. Maar wie voorbij de glimmende toplaag kijkt, ziet hoe gevaarlijk hol deze retoriek is. Achter de façade van radicale zelfaanvaarding schuilt vaak een wrange cocktail van ontkenning, uitsluiting en een maatschappij die applaus geeft voor onzichtbaarheid.

1. "Not a diagnosis": de ontkenning van de architectuur

Het begint al bij de dooddoener dat je "je diagnose niet bent". Deze uitspraak, die ooit bedoeld was om mensen niet te reduceren tot een medisch dossiernummer, slaat bij neurodivergentie en autisme volledig om in het tegendeel.

Er is een fundamenteel verschil tussen een verworven aandoening en een neurologische bedrading. Iemand heeft een hersenschudding, griep of een beenbreuk. Het zijn zaken die van buitenaf binnensluipen, die losstaan van de oorspronkelijke persoonlijkheid en waarvan men idealiter verlost wil worden. Vandaar de scheiding: de mens versus de aandoening.

Bij autisme werkt dat niet. Autisme is geen defect onderdeel dat je kunt repareren, noch een jas die je aan de kapstok hangt. Het is de blauwdruk van het brein: de manier waarop prikkels binnenkomen, hoe patronen worden herkend, hoe taal wordt verwerkt en hoe de wereld wordt ervaren. Wie het autisme hypothetisch weg zou halen, houdt geen "ongedeerde, oorspronkelijke versie" van die persoon over; er blijft een wezenlijk ander mens over.

Door krampachtig te beweren dat iemand "geen diagnose is", wordt autisme impliciet gedegradeerd tot een losstaand foutje. Het vertaalt zich naar: “Niets aan de hand, je hebt alleen een etiketje gekregen waar je je niet achter moet verschuilen.” Het ontkent de realiteit van de bedrading. Daarmee wordt niet het individu bevrijd, maar wordt de noodzaak tot erkenning van fundamentele grenzen en behoeften weggewuifd.

2. De paradox van maskeren: wie is "ME"?

Hier botst de slogan direct op zijn eigen logica. De poster roept luid: "I am ME". Maar als je jouw autistische bedrading wegcijfert — omdat het "maar een diagnose" zou zijn — wie blijft er dan over?

Het antwoord is ontluisterend: de gemaskeerde versie. Maskeren is het continu overschrijden van je eigen grenzen, het camoufleren van overprikkeling en het nabootsen van neurotypisch sociaal gedrag om geaccepteerd of getolereerd te worden. Het is een vorm van cognitieve topsport die leidt tot uitputting en autistische burn-out.

Als je jezelf dwingt om je eigen fundament niet serieus te nemen, ben je per definitie niet jezelf. Dan ben je een zorgvuldig geboetseerd theaterstuk voor de buitenwereld. De uitroep "I am ME" wordt dan een bittere paradox: je kunt pas écht jezelf zijn wanneer de complete architectuur onder de motorkap er mag zijn, inclusief de sensorische gevoeligheden, de behoefte aan voorspelbaarheid en de specifieke manier van denken.

3. De twee gezichten van "No acceptance required"

Ook de zinnen "No explanation owed" en "No external acceptance required" klinken op het eerste gezicht krachtig. Maar de betekenis ervan hangt volledig af van de positie van waaruit ze worden uitgesproken.

A. Vanuit de veilige cocon: luxe-rebellie

Wanneer iemand ingebed is in een warm sociaal netwerk — vrienden die je begrijpen, een partner die je steunt, een familie waar je veilig bent — is zo’n tekst een speelse middelvinger naar de verre buitenwereld. Het betekent: “Wij begrijpen elkaar hier binnen, dus de meningen van willekeurige vreemden op straat of internet deren me niet.” Het is een positie van luxe, ondersteund door een solide vangnet van daadwerkelijke acceptatie.

B. Vanuit isolatie: de kille shutdown

Wanneer iemand echter maatschappelijk of sociaal geïsoleerd is, slaat de betekenis 180 graden om. Dan is "no explanation owed" geen trotse verklaring, maar het dichtslaan van het pantser na jaren van onbegrip en afwijzing. Het is de interne shutdown: “Ik leg het niet meer uit, want niemand luistert toch. Ik vraag geen acceptatie meer, want er is niemand om het aan te vragen.”

In een sociaal vacuüm betekent "ik heb niemand nodig" niet dat je sterk bent; het betekent dat je onzichtbaar bent geworden. De mens is een sociaal wezen dat een spiegel nodig heeft om te resoneren. Als er niemand is om je te zien of te horen, transformeert "No external acceptance required" van een kreet van zelfbeschikking in een kille constatering van non-existentie: ik besta eigenlijk niet.

Bovendien biedt deze slogan de maatschappij een bijzonder handig excuus. Zodra het individu roept dat externe acceptatie niet nodig is, kan de omgeving haar handen in onschuld wassen: “Mooi, dan hoeven wij onze communicatie, werkvloer of openbare ruimtes ook niet aan te passen. Je redt het immers prima alleen.” Inclusie wordt zo gereduceerd tot een optionele gunst.

4. Het applaus voor de pantserlaag: wat is écht respect?

Dit brengt ons bij de kernvraag: waarom roept dit soort stoere teksten — net als verhalen over mensen die ondanks ernstige ziekte of beperking koppig doorploeteren — zoveel respect op bij het grote publiek?

Het antwoord is ongemakkelijk: het is respect voor het feit dat je niemand tot last bent.

Het mechanisme lijkt sterk op wat in de gehandicaptenbeweging inspiration porn wordt genoemd. Denk aan de atleet die met een zware blessure of chronische aandoening weigert te stoppen en doorgaat tot hij letterlijk instort. Het publiek klapt de handen stuk voor zoveel "karakter", "doorzettingsvermogen" en "wilskracht".

Maar wat bewondert men hier werkelijk?

• Niet de mens met zijn reële grenzen, kwetsbaarheid en pijn.
• Men bewondert het feit dat deze persoon het dominante ideaalbeeld — dat alles een kwestie van mindset is — koste wat het kost overeind houdt.
• De toeschouwer hoeft zich niet schuldig of ongemakkelijk te voelen. De verantwoordelijkheid blijft immers voor de volle honderd procent bij het individu liggen. Iemand die daarentegen nuchter zegt: “Ik heb grenzen, mijn brein kan dit lawaai niet aan, deze omgeving is ontoegankelijk voor mij en ik doe vandaag niet mee,” krijgt zelden applaus. Die persoon wordt gezien als lastig, inflexibel of opgevend.

Het respect voor de stoere "I don't need anyone"-houding is in werkelijkheid respect voor het pantser. Het is applaus voor het feit dat de buitenwereld geen moeite hoeft te doen om zich aan te passen, te luisteren of rekening te houden met een andere belevingswereld.

Conclusie: voorbij het tegeltje

Echte acceptatie en echt respect zijn niet stoer, luidruchtig of te vangen in een pakkende oneliner met een zonnebril-emoji.

Echt respect ontstaat pas in de frictie tussen mensen. Het vereist dat de omgeving bereid is te erkennen dat niet ieder brein op dezelfde frequentie draait, en dat aanpassingen geen zwaktebod zijn, maar een voorwaarde voor gelijkwaardigheid. En echte zelfacceptatie betekent niet dat je roept dat je "geen diagnose bent", maar dat je jouw specifieke bedrading volledig serieus neemt — inclusief de grenzen die daarbij horen.

Zolang de wereld applaudisseert voor mensen die hun eigen behoeften wegpoetsen onder het mom van "trotse onafhankelijkheid", viert men geen kracht, maar de triomf van de uitsluiting.